Kontrowersje po literackim Noblu dla Handkego
Data publikacji: 12 października 2019 A- A A+
Podczas gdy literacką nagrodę Nobla za 2018 rok otrzymała Olga Tokarczuk, Królewska Szwedzka Akademia Nauk ogłosiła, że nagroda za 2019 rok przypadnie Austriakowi Peterowi Handkemu. Pisarz został wyróżniony za lingwistyczną pomysłowość, która bada obrzeża i specyfikę ludzkich doświadczeń. Jego wybór wzbudził ogromne kontrowersje, ponieważ prozaik od lat znany jest z dużego zaangażowania politycznego, w tym z poparcia jugosłowiańskiego i serbskiego przywódcy Slobodana Miloševicia, zwanego Rzeźnikiem Bałkanów.

Jednoznaczne komentarze przeciwko laureatowi literackiego Nobla pojawiły się w mediach społecznościowych niemal w kilka chwil po ogłoszeniu werdyktu Komitetu Noblowskiego. Minister Spraw Zagranicznych Albanii napisał: Jako osoba gorąco wierząca w odwieczne piękno i moc literatury, która wzbogaca ludzkie doświadczenia, ale też jako ofiara czystek etnicznych i ludobójstwa, jestem przerażony decyzją o przyznaniu literackiej nagrody Nobla człowiekowi zaprzeczającemu ludobójstwu. Jesteśmy w 2019 roku świadkami niecnego i zawstydzającego aktu! Vlora Çitaku, ambasador Kosowa w Stanach Zjednoczonych, grzmiała: Skandal! (…) Nie ma w tym nic szlachetnego! To niedorzeczna i haniebna decyzja. Z kolei premier Albanii, Edi Rama, napisał, że nie spodziewał się, że będzie mu się zbierało na wymioty z powodu Nagrody Nobla, ale bezwstyd staje się zwykłą częścią świata, w którym żyjemy. Centrum Pamięci Srebrenica-Potocari wydało oficjalne oświadczenie, w którym uznało przyznanie literackiej Nagrody Nobla Austriakowi za zniewagę pamięci ofiar masakry z 1995 roku: Peter Handke otwarcie negował zbrodnie ludobójstwa popełniane przez aparat wojskowy i polityczny Slobodana Miloševicia. Według oficjalnych szacunków w Bośni w latach 1992-95 zginęło 100 tysięcy osób, a są to statystyki bardzo ostrożne. Wypowiadamy się w imieniu rodzin tych, których groby znajdują się w Srebrenicy i są rozsiane po wybrzeżach Driny. W podobnym tonie wypowiedziała się także Munira Subašić, przewodnicząca Stowarzyszenia Matki Srebrenicy, zrzeszającego krewnych ofiar masakry dokonanej w latach 90. XX wieku przez serbską armię: To jest decyzja polityczna. To wzmocnienie nacjonalistycznej prawicy. To dawanie wiary przestępcom. Myśleliśmy, że żyjemy w bardziej sprawiedliwym świecie, gdzie takie zbrodnie nie mają prawa się powtórzyć. Ale okazuje się, że wszystkie te okropieństwa dziś do nas wracają. Czujemy się głęboko zranieni. Nobla dla Handkego oprotestowali również intelektualiści z Albanii i Kosowa. Oświadczenie w jego sprawie wydała także organizacja PEN America, zrzeszająca tysiące amerykańskich twórców literatury i osoby związane z rynkiem wydawniczym, jednoznacznie krytykując tegoroczny wybór Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk.

Skąd ta niechęć do Austriaka? W 1996 roku Peter Handke opublikował głośną powieść pt. Podróż zimowa nad Dunaj, Sawę, Morawę i Drinę albo sprawiedliwość dla Serbii. To właśnie w niej wyraził słowa uznania dla Miloševicia i serbskiej skrajnej prawicy. Co więcej, przedstawił w niej Serbów również jako ofiary wojny domowej i zakwestionował masakrę w Srebrenicy. W późniejszych latach zasłynął serią tekstów, w których bronił reżimu Rzeźnika Bałkanów. Salman Rushdie w 1999 roku powiedział, że za próby wybielania zbrodni w Srebrenicy Handkemu należy się tytuł „Międzynarodowego Kretyna Roku”. Wiodący austriaccy intelektualiści, tacy jak Elfriede Jelinek (laureatka literackiego Nobla za 2004 rok) czy Robert Menasse, bronili prawa Handkego do własnego zdania, a próby uciszania go potępiali jako cenzurę. Ich głosy – tak wtedy, jak i teraz – były w mniejszości. Co ciekawe, w 2005 roku Slobodan Milošević powołał Austriaka na świadka obrony przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym w Hadze. Pisarz nie wyraził wówczas zgody na zeznawanie przed sądem, jednak rok później wygłosił płomienne przemówienie na pogrzebie ludobójcy.

Masakra w Srebrenicy to masowe egzekucje wykonane na około 8373 muzułmańskich mężczyznach i chłopcach przez paramilitarne oddziały Serbów w dniach od 12 lipca do 16 lipca 1995 roku w czasie wojny w Bośni, w okolicach miasta Srebrenica. Masakra ta jest uznawana za największe ludobójstwo w Europie od czasu II wojny światowej.



Zdj. Nobel Media 2019. Ilustracja: Niklas Elmehed
Dodaj komentarz
  • Nazwa użytkownika
Przepisz kod z obrazka
Drogi Użytkowniku!
W związku z Twoimi odwiedzinami na stronie internetowej www.dziennik-literacki.pl przetwarzany jest Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane związane z aktywnością lub urządzeniem z którego korzystasz. Jeżeli dane te pozwalają na identyfikację Twojej tożsamości, będą traktowane jako dane osobowe zgodne z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE określane jako "RODO", "ORODO", "GDPR" lub "Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych".
W związku z tym informuję Cię o przetwarzaniu Twoich danych.
Administratora Twoich danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności.
Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach. Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij swoje zastrzeżenia pod adres anna.kutrzuba@dziennik-literacki.pl.
Z serdecznymi pozdrowieniami,

Anna Kutrzuba
redaktor naczelna
Akceptuję