"Listy miłosne"

Wiesław Myśliwski w Traktacie o łuskaniu fasoli określił pisanie listów pozostawianiem niepotrzebnych śladów. Niemniej jednak wielu z nas zdarzyło się kiedyś zostawić za sobą takie zbędne tropy. Odręczne lub elektroniczne, wysłane lub przechowywane w czeluściach szuflad, otwarte i te, pozostające nigdy nie przeczytane, od wieków są milczącym powiernikiem ludzkich emocji. Świat Książki zebrał jedenaście śladów-listów, spisanych przez najpoczytniejszych polskich autorów, i wydał je w wyjątkowej walentynkowej antologii. Niniejsza recenzja będzie więc traktować o ich wyjątkowości, o miłości, ale też i o ich banalności. Przygotowano je bowiem z myślą o raczej niewymagającym czytelniku.

Listy miłosne nie zawierają historii ckliwych, egzaltowanych, patetycznie uromantycznionych, nie wieńczą je szczęśliwe zakończenia, a ich bohaterowie nie zawsze cieszą się z przeżywanej miłości. Wręcz przeciwnie. Zaskakuje nie tylko różnorodność, z jaką znani pisarze podeszli do tematu, ale przede wszystkim ich niecodzienne spojrzenie na historie miłosne, nierzadko przynoszące zakochanym zamiast ukojenia, niespełnienie, smutek i tęsknotę. Opisywana na kartach antologii miłość nie zawsze zapewnia poczucie bezpieczeństwa, daleka jest od jej romantycznych wyobrażeń. Jest cierpka, gorzka, rozmiłowana w złośliwości, a jednak niezmiennie pożądana, gdyż bez względu na to, co przynosi, pozostawia kochających z przekonaniem, że warto było jej doświadczyć. Pamięć o niej zawiera się w listach – jedenastu unikalnych opowieściach o miłości, którą każdy z autorów rozumie zupełnie inaczej. Historia młodego wielbiciela baletu i słynnej tancerki, czeczeńskiego żołnierza i pięknej Polki, XIX-wiecznego pastora i oberżystki… Historie składające się na urzekającą antologię o miłości rozpisaną na dziś tak już zapomniane listy.

Nazwiska autorów opowiadań robią wrażenie. Niemniej jednak, nie zawsze są gwarantem bardzo dobrej prozy. Opowiadania, pomimo, a może właśnie ze względu na swoją drobną objętość, są trudną formą i niezwykle łatwo jest się na nich poślizgnąć. Antologia jest nierówna – część opowiadań przypomina podgrzewane przystawki, które z upływem gazu i czasu dużo tracą na swojej apetyczności. Pełne egzaltacji pieski, sarenki, misie i dziecinki; oczywiste oczywistości i prawdy objawione, które, spisane, rażą swoją banalnością. Jednak warto przez nie przebrnąć, aby dotrzeć do dania głównego, gdyż Listy miłosne zawierają też w sobie naprawdę dobre opowiadania.

Nieślubny list do męża Manueli Gretkowskiej to najlepsze opowiadanie zbioru – przede wszystkim dlatego, że podczas jego lektury czuje się, iż jako jedyne opowiada o autentycznych uczuciach – jest szczere i naturalne. List miłosny pisarki to intercyza miłosna. Trochę niby-poemat, trochę obelga, jak w naszym życiu. Wyznania i sprzeczki. I miłość, o której jedni nie potrafią mówić, a ja milczeć. A kiedy Gretkowska mówi to wzruszająco, dojrzale i z charakterystycznym dla niej, ironicznym poczuciem humoru. Szczypta cynizmu towarzyszy również Wojciechowi Kuczokowi, autorowi popularnego Gnoju. Jego Ostatnie błogosławieństwo Ernsta Unckla zdecydowanie wyróżnia się na tle pozostałych tekstów. Naturalistyczne, przewrotne, odrobinę kuglarskie, opowiada o… no właśnie, o historii miłosnej? romansie? spotkaniu? marburskiego pastora i pracującej w oberży kobiety. W świetnej formie jest nie tylko powyższa para pisarzy, ale także kilku innych autorów zbioru, w tym autor kultowej już S@motności w sieci, Janusz Leon Wiśniewski, do którego mam, pomimo niechęci do samej S@motności…, niemałą i niegasnącą słabość. Jego Ranking emocji, jak również Kiedy gasną światła Joanny Szczepkowskiej, Z herbaciarni Hanny Kowalewskiej czy Mżawka na Dachu Świata Nataszy Goerke, bez wątpienia zasługują na uwagę. Co więcej, wskazują mi również dalsze kierunki moich literackich wędrówek po polskiej literaturze. Nie miałam bowiem jak dotąd okazji spotkać się z tymi pisarzami na kartach innych książek.

Listy miłosne bez wątpienia nie są arcydziełem literatury, niemniej jednak mogą stanowić przyjemną rozrywkę w spragnione miłości wieczory. Ciepłe, zarazem smutne i pogodne, urzekają, zapraszają do lektury i zachęcają do podróży śladem niepotrzebnych śladów…