"Tajemnica Neptuna. Gdańskie opowiadania kryminalne"

Tomik Tajemnica Neptuna, choć objętościowo maleńki, jest wyjątkowy, nie tylko pod względem swojej treści, ale przede wszystkim – genezy powstania. Zbiorek opowiadań jest bowiem konsekwencją ogłoszenia ogólnopolskiego konkursu na kryminał gdański przez Oliwski Klub Kryminału, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne i Zbrodnię w Bibliotece. Spośród dziewięćdziesięciu ośmiu nadesłanych prac jury w składzie: prof. Jerzy Samp, prof. Anna Martuszewska, Jolanta Świetlikowska oraz Barbara Kacprzak wyłoniło pięciu zwycięzców. Pięciu autorów, pięć opowiadań, pięć zbrodni. Jeden Gdańsk.

Twórczość o charakterze sensacyjno-kryminalnym ma bogatą tradycję, odległy rodowód i należy do najpoczytniejszych gatunków beletrystycznych, niezależnie od wieku odbiorców. Niełatwo nawiązać do klasyków tego gatunku, tak w skali międzynarodowej, jak i krajowej, tym bardziej że wedle koncepcji organizatorów obecnego eksperymentu, którego efekty stanowią źródło niniejszej oceny, w grę wchodzi przestrzeń trójmiejska — nieczęsto dotąd obecna w literaturze tego nurtu. — napisał prof. Jerzy Samp w uzasadnieniu wyników konkursu.

I faktycznie, dość ciężko przywołać w myślach kryminał, którego akcja toczyłaby się w Gdańsku, choć Trójmiasto niewątpliwie na mapie literackich podróży istnieje – bodaj wspomnieć prozę, tak silnie utożsamianego z Gdańskiem, Güntera Grassa. Tajemnica Neptuna wypełnia jednak gdańską przestrzeń o wydarzenia, które dotychczas na kartach książek rzadko miały w niej miejsce. O morderstwa.

Wyrafinowane zabójstwo sprzed lat, tajemnicze zniknięcie uczennicy, głowa znaleziona na trawniku, niezwykle sprytna kradzież, groteskowa komedia śmiertelnych pomyłek. W tle Gdańsk, ten z lat trzydziestych XX wieku, i ten całkiem współczesny. Jak się okazuje, świetne miejsce do snucia kryminalnych intryg.

Mam dwóch faworytów, jeśli chodzi o ulubione opowiadania z tego zbioru. Pierwszym z nich jest tytułowe opowiadanie — Tajemnica Neptuna — autorstwa Dariusza Rekosza. Sprawnie napisane, porywa od pierwszych linijek szybkim tempem akcji, zaskakującymi zwrotami i świetnie pomyślaną fabułą. Pisarz nawiązuje stylem do klasycznych kryminałów – nie eksperymentuje ze sprawdzoną formułą, za to osadza ją w miejscu jej dotychczas nieznanym, w Gdańsku. Rekosz umie przyciągać uwagę czytelnika – tak prowadzi akcję, aby z każdym kolejnym akapitem chcieć słuchać go więcej i więcej. Po przeczytaniu tego opowiadania dość długo towarzyszyła mi myśl, że chętnie przeczytałabym powieść kryminalną, która wyszłaby spod pióra tego pisarza. To pierwsza perełka tomiku. Druga to tekst Marka Adamkowicza, kryminał retro – Pozdrowienia z Lüderitz. Sugestywnie i niezwykle drobiazgowo odmalowaną przestrzeń starego Gdańska, zaludniają barwne, niezwykle charakterystyczne postaci. Emerytowany pułkownik von Krafft, major Stolzmann, młody lekarz – Manfred Goerke. W tle, urzekające Westpreussen – Zoppot i Danzing – a także pobrzmiewająca we wspomnieniach bohaterów kolonialna Afryka Południowo-Zachodnia. I zagadka – egzotyczna, intrygująca i niezwykle zaskakująca. Właśnie taka, na jaką ma się nadzieję, sięgając po kryminalne opowiadanie. To, co mnie urzekło to precyzja autora w odwzorowywaniu nie tylko wybranej epoki, ale i detali ówczesnej rzeczywistości. Podobną drobiazgowością wykazała się również Katarzyna Rogińska – autorka ostatniego opowiadania zbioru pt. Kocim szlakiem. Niecodzienne. Chyba tak najlepiej je scharakteryzować, aczkolwiek równie dobrze pasowałoby do niego określenie – przedziwne. O oliwskiej kocioprzestrzeni. I odciętej głowie, leżącej na trawniku. Brzmi ciekawie? Ale pst! Już nic więcej nie zdradzę ;)