"Pasje utajone, czyli życie Zygmunta Freuda"

Przed przystąpieniem do lektury Pasji utajonych o Freudzie nie wiedziałam nic więcej ponad to, iż był genialnym twórcą psychoanalizy, a swoje teorie w dużej mierze wiązał z ludzką seksualnością. Dwa tomy Stone’a ukazały mi fenomenalnego człowieka, postać wielobarwną, wyjątkową. Przestałam się też dziwić Marcie, jego żonie, że poświęciła mu całe swoje życie. Rzadko się przecież spotyka tak nieprzeciętny umysł…

Stone ukazał w pełni każdy aspekt życia Freuda: Freuda-syna, Freuda-narzeczonego/męża, Freuda-ojca, Freuda-lekarza, Freuda-wykładowcę i wreszcie Freuda-psychoanalityka. Każda z tych płaszczyzn przedstawia nam zupełnie innego człowieka. Syna kochającego matkę w sposób absolutny i myślącego o tym, w jaki sposób utrzymać ją, schorowanego ojca i cztery siostry; narzeczonego – namiętnego, gwałtownego, pełnego tytułowych pasji; ojca – troskliwego, opiekuńczego, lecz tak naprawdę całym sercem oddanego nauce. Dla Freuda miłość była płomieniem, praca paliwem. Wiedział, że kiedyś wybuduje swój pomnik, twardszy niż ze spiżu, dlatego też już w wieku 16 lat przewrotnie nakazywał przyjaciołom zachowywanie jego listów, gdyż za kilkadziesiąt lat będą warte fortunę. Powtarzał: Jesteśmy ambitni. Tylko skromne aspiracje spełniają się szybko. I pracował. Tym intensywniej, im bardziej społeczeństwo wiedeńskie postrzegało go za bête norie.

To niesamowite uczucie śledzić dzieje czyjegoś życia i w wydarzeniach z przeszłości odnajdywać okruchy, które złożyły się na końcową sylwetkę opisywanej postaci. Bez wątpienia duża rola w tym samego Irvinga Stone’a, który mistrzowsko ożywił wszystkie postaci związane z wybitnym psychoanalitykiem. I wyczerpująco odpowiedział na pytanie, które w późniejszych latach życia zadawała sobie jego żona, Martha: Był pierworodnym dzieckiem i zajmował pierwsze miejsce w sercu matki. Ale czy w tym upodobaniu do pierwszeństwa we wszystkim, w niemożliwości uznania żadnego autorytetu, żadnego ojca, nie było czegoś szalonego?

Według mnie nie. Całe jego życie było szalone i przewrotne. A on odpowiadał na nie przewrotnym poczuciem humoru. Tak jak wtedy, gdy oświadczenie o jego dobrym traktowaniu przez władze w nazistowskiej Austrii podpisał z dopiskiem: Z całego serca mogę polecić usługi gestapo każdemu. I chyba właśnie dlatego z życiem i ze śmiertelnością wygrał.