"Pierwszy śnieg"

Recenzent dziennika „Stavanger Aftenblad” nazwał Jo Nesbø Picassem norweskiego kryminału. W przypadku Pierwszego śniegu (2007), porównanie tego pisarza do wielkiego kubisty wydaje się wyjątkowo trafne. Jeszcze nigdy bowiem żaden z kryminałów Nesbø nie był aż tak pokręcony i dziwaczny.

Listopad. W Oslo właśnie spadł pierwszy śnieg. Dzieci radośnie wybiegają na podwórka. Obrzucają się śnieżkami, lepią bałwany, jeżdżą na sankach. Bałwan pojawia się także przed domem Birte Becker. Kobieta cieszy się, że mąż z synem spędzili wspólnie czas na świeżym powietrzu. Okazuje się jednak, że bałwan nie jest ich dziełem. Gdyby był ich, na pewno ustawiliby go inaczej: frontem do drogi, a nie do domu. W tym samym czasie najlepszy komisarz wydziału zabójstw Oslo, Harry Hole, otrzymuje anonimowy list podpisany kuriozalnym pseudonimem „Bałwan”. Początkowo jednak nie traktuje go poważnie. Dopiero szukając mordercy młodej kobiety, Hole zaczyna dostrzegać pewien wzór – wspólne elementy nowej sprawy i paru dawnych, niewyjaśnionych. Ofiarą jest zawsze zamężna kobieta, a jednocześnie w pobliżu miejsca zbrodni pojawia się bałwan ulepiony ze świeżego śniegu. Wszystko wskazuje na to, że po Oslo i okolicach znowu krąży seryjny morderca. Jednak Harry nie zamierza mu pozwolić na przerażającą zabawę na jego podwórku.

Fabuła sprawia wrażenie przekombinowanej. Pozostawia też niedosyt, głównie przez rozpoczynające powieść akapity. Akcja książki dzieje się w rok po zdarzeniach opisanych w Wybawicielu i to właśnie w pierwszym rozdziale Nesbø opowiada o tym, co się działo w życiu Harry'ego po rozwikłaniu poprzedniej sprawy. Opowiada jednak stanowczo za mało. Zdecydowanie zbyt szybko. Dużą wagę przykłada za to do intrygi kryminalnej. Jest pokrętna, zawiła, momentami wręcz bełkotliwa. Jednak talent Nesbø polega właśnie na tym, że elementy na pozór absurdalne i śmieszne, gładko spina w jedną logiczną i przejmującą całość.

Nesbø wiele mówi także o samym Harrym. Pogłębia portret psychologiczny swojego sztandarowego bohatera. Opowiada o nim chętnie, zwłaszcza w kontekście jego pracy. Przede wszystkim o tym, że życie Harry’ego ma sens tylko wtedy, kiedy komisarz jest na tropie. Wyjaśnione, dokończone, gotowe sprawy go wykańczają.

Dopóki toczyło się śledztwo, to ono było jego celem, lecz gdy go osiągnął, wiedział jedynie, że do celu nie dotarł. Albo że nie tam zamierzał dotrzeć. Albo że cel się przesunął, on sam się zmienił, czy cholera wie jeszcze co. Rzecz była w tym, że czuł się pusty.

Choć tak naprawdę Harry, nawet prowadząc śledztwo, czuje się źle. Jest jeszcze bardziej skłócony ze światem niż zazwyczaj. Jest wykończony, nie ma na nic siły. Walczy ze swoimi demonami. Nie umie sobie poradzić także z myślą, że Rakel może być bez niego aż tak szczęśliwa.

Pierwszy śnieg to wyjątkowa powieść z jeszcze jednego powodu. Nesbø bezustannie wraca w niej do Człowieka-nietoperza, swojej debiutanckiej książki. Życie Harry’ego zatacza symboliczny krąg, choć mężczyzna, pomimo zdobytego przez lata doświadczenia, wobec różnych sytuacji jest tak samo bezradny jak był przed laty. Jedyne, co uległo zauważalnej zmianie, to jego sprawność w prowadzeniu zawiłego dochodzenia. Był świetny, a jest doskonały.