"Kosmetyka wroga"

Ilu z nas podczas siedzenia w dworcowej czy przychodnialnej poczekalni nie spotkało kogoś, kto miałby ochotę na niezobowiązującą rozmowę dla zabicia czasu? Pogawędka o pogodzie, o aktualnych wydarzeniach, o polityce. Proza codzienności. Pewnego dnia dopada ona czekającego na paryskim lotnisku na opóźniony samolot Jérôme'go Angusta. Dosiada się do niego nieznajomy, chcący nawiązać rozmowę. Mężczyzna przedstawia się jako Textor Texel. Jednak Jérome nie jest nim zainteresowany w najmniejszym stopniu i chce, aby obcy czym prędzej sobie poszedł. To ignoruje go, to zniechęca, to obraża, lecz Texel, niczym nie zrażony, wciąż snuje swoją opowieść. Opowiada o etymologii swojego nazwiska, o swoich szkolnych przyjaźniach i karmie, którą niegdyś karmił koty. Opowiada także o tym, jak to dwadzieścia lat wcześniej zgwałcił kobietę, która później została żoną Jérôme'a...

Kosmetyka wroga (2001) zaskakuje. Ni to powieść, ni to thriller, bez wątpienia utwór z elementami grozy. Ta powieść to dowód na to, że wyobraźnia Amélie Nothomb nie zna granic. A jeśli już jakiekolwiek na swojej drodze spotyka, śmiało decyduje się je przekroczyć.

Kosmetyka wroga robi wrażenie tym bardziej, że zamyka się w niespełna stu stronach. Niezwykle prosta fabuła, dwóch bohaterów i przewrotne zakończenie - chyba tak można najzgrabniej, w paru słowach scharakteryzować strukturę książki. Do tego typu konstrukcji literackich pisarka nas przyzwyczaiła. Można więc powiedzieć, że stała się ona jej znakiem rozpoznawczym. Jednak w żadnej wcześniej czytanej przeze mnie powieści, która wyszła spod pióra belgijskiej prozaiczki, nie odnalazłam tak wiele nawiązań do literatury grozy.

Amélie Nothomb korzysta z wielu narzędzi, jakimi posługują się w swoich utworach twórcy gatunku. W Kosmetyce wroga irracjonalizuje codzienność na pozór zwykłego człowieka i wprowadza go w świat mroku i szaleństwa. W sensie fabularnym niewiele się dzieje - ot, spotkanie jakich wiele na lotnisku. Jednak zupełna nieprzewidywalność następujących po prezentacji bohaterów zdarzeń okazuje się dla czytelnika wstrząsająca.

Tytułowa kosmetyka ma w powieści dwa znaczenia - pierwsze ściśle wiąże się z higieniczno-kosmetycznymi przygotowaniami, jakie poczynia oprawca przed spotkaniem się ze swoja ofiarą. Reguły gry wymagają bowiem, aby morderca prezentował się jak należy podczas decydującej, przynajmniej dla jednej ze stron, konfrontacji. Jednak dla bohaterów Amélie Nothomb ważniejsza jest druga definicja kosmetyki, wedle której to nauka o porządku uniwersalnym, o najwyższej moralności warunkującej świat. Pisarka za pośrednictwem obu bohaterów snuje rozważania na temat ludzkiego życia, starając się dotrzeć do najciemniejszych jego zakamarków.

Amélie Nothomb całkowicie rezygnuje z opisów. Kosmetyka wroga to jeden długi, ale świetnie poprowadzony, dialog. Pisarka zagaduje nas, niczym Textor Texel Jérôme'go Angusta, aby w niepokojący sposób, ukazać nam, że wie, co lubimy. Że dobrze nas zna...