"Lewą ręką przez prawe ramię"

Myślałam, że Johanna Nilsson jest jedyna w swoim rodzaju. Myliłam się. Selma Lønning Aarø udowodniła, że Szwedka nie jest jedyną skandynawską pisarką, która ma talent. Lewą ręką przez prawe ramię to dowód, którego nie sposób obalić.

Przystojny mężczyzna stoi na chodniku obok młodej brunetki. Nieco zakłopotany, nachyla się do niej i szybko całuje ją w usta. Nagle wybiega na ulicę, prosto pod koła nadjeżdżającego samochodu. Upada. Z rany na jego głowie zaczyna sączyć się gęsta krew. Ktoś wzywa pogotowie, ktoś stara się udzielić pierwszej pomocy, zbiega się tłum gapiów. Tymczasem brunetka odchodzi, pozostawiając zbiegowisko daleko, daleko w tyle. Kim był potrącony mężczyzna? A kim tajemnicza brunetka? I co tak naprawdę wydarzyło się na ulicy?

Lewą ręką przez prawe ramię (2008) to niezwykle dojrzała, poruszająca powieść psychologiczna, w której pisarka zawarła kilka opowieści o ludziach, których losy się ze sobą przeplatają, ale którzy są zupełnie tego faktu nieświadomi. I tak, mamy tu kochankę spodziewającą się dziecka z pogrążonym w śpiączce mężczyzną, nastolatkę piszącą do zmarłej siostry, mężczyznę opiekującego się żoną chorą na Alzheimera czy oszpeconą przez pożar kobietę, która żałuje, że wyratowała swoje dziecko z płomieni, tracąc przez to zjawiskową urodę. Opowieści o nich składają się na historię, w której jeszcze zanim cokolwiek się zaczęło, było już za późno. Dwie rodziny, sześć osób, tuzin nieszczęść. I pisarka, która potrafi ogarnąć ogrom dramatów w jedność.

Selma Lønning Aarø nie wprowadza do swojej powieści wszechwiedzącego narratora – tu każdy z jej bohaterów ma prawo głosu, ba, wręcz obowiązek opowiedzenia własnej historii. Wiele perspektyw daje wiele opowieści. Zlepek, który tworzą, choć jest linearny, jest nierówny, niespójny, niejednorodny. Pisarka nie podpowiada, co tak naprawdę się wydarzyło. Nie mówi, który z bohaterów mówi prawdę. Tylko patrzy na nich z dystansem, sprawiając wrażenie oziębłej komentatorki, która za pośrednictwem suchych zdań tworzy powieść oszronioną lodem.

Wszechogarniająca atrofia uczuć. Brak zdolności przeżywania czegokolwiek. Miłości, nienawiści, orgazmu, radości. Świat bohaterów Lønning Aarø to świat emocjonalnej pustki i uczuciowej patologii. Nie czują oni innych ludzi. Ale ich widzą. Widzą ludzi, ponieważ nigdy z nimi nie byli. Równocześnie sami dla siebie pozostają zagadką, której nie starają się nawet rozwiązać. Apatyczni, godzą się na zastaną rzeczywistość, wkraczając tym samym na drogę wiodącą ku własnej zagładzie. Ku katastrofie.

Nastoletnia Elvira w jednym z listów pisze do swojej zmarłej siostry: Ale ja już nie wierzę w Boga. Wierzę, że leżysz w ziemi i że z każdą chwilą robisz się coraz mniejsza. I że któregoś dnia nic z ciebie nie zostanie. Dlatego piszę do ciebie, zanim zupełnie znikniesz. Jednak nie tylko Lena znika. Rezygnując z siebie, znika Simon, Alma, Marta. Tylko Helen i Georg budzą się w ostatniej chwili. Najwidoczniej dopiero śmierć matki umożliwiła córce i ojcu zbudowanie czegoś nowego. Może wreszcie czegoś lepszego?

Lønning Aarø opowiada o dojmującej samotności i niegasnącej potrzebie życia nie obok, a z drugim człowiekiem. O konieczności poznawania siebie i o tym, jak niezbędna jest wola walki, bo tylko chęć do życia nie pozwala utracić samego siebie. Jednak Lewą ręką przez prawe ramię to nie tylko studium samotności, ale nade wszystko studium cierpienia. Szczere, wzruszające, prawdziwe. Nie do zapomnienia.