"Dziesiąta Symfonia"

Ta recenzja będzie inna, będzie to bowiem recenzja z tezą. Recenzja z tezą dość ryzykowną, gdyż zakładającą przewrotność autora i w przypadku mojej pomyłki, recenzją całkowicie błędną. A jednak nie mogę nie zaryzykować i jej nie napisać, gdyż przez cały czas lektury powieści towarzyszyło mi przeświadczenie, iż tak jak pisarz jest hochsztaplerem, tak hochsztaplerska jest również sama książka.

Daniel Paniagua, trzydziestopięcioletni hiszpański muzykolog, miłośnik Beethovena, otrzymuje od swojego szefa zaproszenie na prywatny koncert, który ma się odbyć w wilii madryckiego milionera. Ku zaskoczeniu naukowca, Ronald Thomas, wybitny dyrygent, który ma poprowadzić koncert, wykonuje nań rzekomo zrekonstruowaną z luźnych zapisków, pierwszą część legendarnej X Symfonii Beethovena. Jednak młody muzykolog jest prawie pewny, że zaprezentowany utwór to autentyczna partytura wielkiego kompozytora. Jednak czy rzeczywiście mogła ona trafić w ręce Thomasa? Przecież nie ma pewności, że ona w ogóle kiedykolwiek istniała! Pełen wątpliwości, Daniel opuszcza posiadłość bogacza. Nazajutrz dowiaduje się, że nowozelandzki dyrygent został w nocy bestialsko zamordowany. Został zdekapitowany. Śledczy odnajdują na ściętej głowie wytatuowany zapis tajemniczej sekwencji muzycznej. Co kryją niepozorne nuty? Czy to właśnie dla nich morderca zdecydował się zabić?

Muzyczny Święty Graal, zakazana miłość, masoni i iluminaci. A do tego świat genialnych muzyków, fanatycznych milionerów i skorumpowanych śledczych. Współczesność pomieszana z powrotami do przeszłości. Joseph Gelinek niemal podręcznikowo odtworzył w swojej powieści wszystkie elementy, które potencjalnie składają się na bestsellerową książkę. Czytana wprost, zdaje się śmieszna – niewiarygodna fabuła, przewidywalne gagi, zbyt liczne zbiegi okoliczności, naiwne dialogi, schematyczni bohaterowie. Czytana nie wprost – zachwyca. Dawno nie czytałam tak dobrej parodii. Bo tego, że to satyra na gatunek powieści wykreowany przez Dana Browna będę się trzymać – swoista prostota tej książki i niemal kurczowe trzymanie się przez autora najpopularniejszych schematów nie pozwalają mi sądzić inaczej.

Joseph Gelinek to postać tajemnicza. Debiutant czy znany pisarz? Literat czy muzyk? Pasjonat czy muzykolog? Jedyne, co wiemy na pewno, to to, że to Hiszpan. Swoboda z jaką autor porusza się w obrębie zagadnień muzycznych, pozwala sądzić, iż jego wiedza nie jest wiedzą wyuczoną, opierającą się na opracowaniach ekspertów, lecz wynikającą z prawdziwej pasji i szczerego zainteresowania muzyką. Gelinek przystępnie opowiada o partyturach, o nutach, o kompozytorach, a także… o strasznych klątwach. Jak się bowiem okazuje, muzyka poważna bywa zabójcza…

Odpowiadając na pytania dziennikarzy z okazji 75-tych urodzin, Krzysztof Penderecki poinformował, że w ciągu najbliższych 20 lat będzie komponował zamówione opery i symfonie. Ale dziesiątej symfonii nie napisze – dodał pół żartem, pół serio. Dlaczego? Bo nad symfonią numer dziesięć ciąży jakieś fatum. Taki mit stworzyła wyobraźnia romantyzmu.

Beethoven skomponował 9 symfonii i ani jednej więcej. Dvorak też. Schubert umarł w trakcie komponowania dziesiątej symfonii, choć ósmą pozostawił kilka lat wcześniej niedokończoną, nie wiadomo dlaczego – tajemnicę zabrał do grobu. Mahler także umarł w trakcie komponowania swojej dziesiątej symfonii. Bruckner ponumerował swoje symfonie od pierwszej do dziewiątej, ale tę, która mu się nie podobała, skomponowana wcześniej, opatrzył numerem „0”. A więc w rzeczywistości napisał dziesiątej symfonii, ale umarł i nie zdążył skomponować finału dziewiątej, a faktycznie dziesiątej symfonii. Jean Sibelius przestał pisać muzykę, gdy miał przed sobą trzydzieści lat życia. Skazał się na milczenie, bo nie chciał poddać się terrorowi radykalnej awangardy, której przewodził Igor Strawiński. Fiński kompozytor nie chciał się przyznać, że coś jednak tworzył do szuflady. W odruchu rozpaczy, dość pijany, spalił ósma symfonię, którą uważał za najpiękniejsze dzieło życia. Może lękał się pokusy stworzenia dziewiątej symfonii, którą – jak mówi przesąd – stanowiła granicę życia, bo dziesiąta straszyła już widmem śmierci.

Janusz Ekiert, przybliżając w tym załączonym do powieści tekście historię przekleństwa dziesiątej symfonii, otwiera przed czytelnikiem zupełnie nowy wymiar muzycznego świata. Gelinek podkręca jeszcze mocniej zainteresowanie czytelnika, przybliżając mu nieznane i dość pikantne fakty z biografii Ludwiga van Beethovena. Wybuchowy charakter, chorobliwy perfekcjonizm, nieokiełznana namiętność… O takich rzeczach nie słyszy się na lekcjach muzyki ;) Joseph Gelinek przedstawia na kartach Dziesiątej Symfonii epizody z biografii mistrza, nie tylko przy użyciu rzetelnych dzieł z zakresu muzykologii, ale również kultury popularnej (liczne nawiązania do Wiecznej miłości czy Kopii Mistrza). Tak sugestywnie i tak intrygująco, że naprawdę zachęca do dogłębnego zapoznania się biografią genialnego kompozytora.

Dziesiąta symfonia to zgrabnie napisany, niezwykle wciągający thriller, w którym ironia miesza się z powagą, a zabawa z intelektualną przygodą. Myślę, że to świetna powieść na lato. Nie zelektryzuje miłośników teorii spiskowych tak, jak Kod Leonardo da Vinci, ale bez wątpienia sprawi im wiele przyjemności.