"Gringo wśród dzikich plemion"

Po lekturze Río Anacondy czułam dotkliwy niedosyt i tylko kwestią czasu było, kiedy sięgnę po kolejną książkę Wojciecha Cejrowskiego. Gringo wśród dzikich plemion zaspokoił moje pragnienie dalszego uczestnictwa w brawurowej przygodzie, ale tylko na chwilę. Po pochłonięciu jego nieco ponad dwustu stron, nadal pragnę więcej i więcej…

Marzec 1999, Lethem (Gujana). Planowany od dawna wyjazd do Indian Wai Wai nie dochodzi do skutku. Mike, właściciel łodzi nad rzeką Essequibo, zaskoczył mnie informacją: tydzień temu wyruszył tam pewien Polak. Jak się nazywał? Tzejrovki. Luty 2000, Asunción (Paragwaj). Mój najbliższy cel: wędrowne plemiona Indian w rejonie Gran Chaco. Żołnierz Gwardii Narodowej kontrolujący dokumenty, przypomina sobie: niedawno jechał tędy „polaco”. Wysoki, szczupły facet… Znowu Wojtek. Luty 2002, Leticia (Kolumbia). Zamierzam dotrzeć do Indian Marubo, żyjących z dala od naszej cywilizacji. Zmieniam program, bo Jorge, miejscowy przewodnik, opowiada, że kilka dni wcześniej wyruszył tam jakiś Europejczyk. Nazywał się Zejrovki. Chwilowe uczucie zawiści przemieniło się wkrótce w głęboki podziw.

Te wypiski z dziennika wybitnego globtrotera, Jacka Pałkiewicza, znakomicie oddają charakter obecności Wojciecha Cejrowskiego na amerykańskim kontynencie. Podróżnik odbył do Ameryki Środkowej i Południowej kilkadziesiąt wypraw i chyba mogę zaryzykować twierdzenie, że nie ma tam takich miejsc, których by nie odwiedził. Meksyk, Belize, Gwatemala, Honduras, Nikaragua, Salwador, Panama, Kolumbia, Wenezuela, Gujana, Paragwaj… Gringo wśród dzikich plemion to zbiór zapisków z „wszędobylskości” Wojciecha Cejrowskiego. A właściwie nie tyle zbiór zapisków, co zbiór znakomitych gawęd, w których autor wspomina w dość przypadkowej kolejności swoje liczne wyprawy w mniej lub bardziej dziewicze rejony Ameryki Łacińskiej. Cejrowski snuje swoje Opowieści ze swadą wprawnego bajarza. A opowiada o ciekawości i wścibskości Indian, o bujności amazońskiej przyrody, o pierwotnych obyczajach i tradycjach, a także o… związkach łączących podróżnika z Fidelem Castro, o morderczych Schmetterlingach i o przeprawianiu się przez granicę nie na paszport, ale na książeczkę ubezpieczeniową… Jednak książka nie jest li tylko antologią zabawnych dykteryjek. Globtroter przeplata je z poważnymi refleksjami na temat ingerencji białego człowieka w indiański tryb życia, opowiadając nie tylko o zadziwiającej aktywności polskich misjonarzy w Ameryce Łacińskiej (przewrotnie nazywanych przez autora łowcami chrztów), ale również o bulwersująco destrukcyjnym dla Indian wpływie misji mormonów i zielonoświątkowców. Ze zdumieniem czytałam o istnieniu wśród Indian Israelitas, plemienia z peruwiańskich Andów, którego członkowie, nawróceni na Starą Wiarę, po dziś dzień żyją zgodnie z zasadami Starego Testamentu, identycznie, jak w czasach Mojżesza. O chrystiano-paganizmach słyszałam wcześniej, o Israelitas – nigdy. Książka Wojciecha Cejrowskiego ma przeto niezwykły walor poznawczy, zwłaszcza wtedy, kiedy podróżnik z humorem, ale i z delikatnością, opowiada o subtelnościach codziennego życia Indian. Mój ulubiony fragment Gringo wśród dzikich plemion to ten, w którym autor ukazuje relatywne sposoby pojmowania czasu.

Mój czas mija. Robi to na różne sposoby: goni, ucieka, przelatuje jak z bicza trzasł, albo zwyczajnie płynie i przecieka mi między palcami. Ale nigdy się nie zatrzymuje! Kiedy mówię, że czas stanął w miejscu, mam na myśli coś zupełnie innego.

Ich (indiański) czas - jest obecny - to wszystko. Nie rusza się w sposób spektakularny. Najczęściej trwa okręcony ciasną pętlą wokół miejsca, w którym akurat przebywają. Senny, jak syta anakonda zwinięta na gałęzi teraźniejszości – każda pętla to jedna chwila. Jego ruchy są tak powolne, że mało kto je zauważa i pewnie dlatego nikt nie zwraca na niego uwagi. Kazać Indianinowi gonić czas, to tak jakby komuś kazać gonić przesuwającą się płytę kontynentalną.

Mezoameryka Wojciecha Cejrowskiego (a także Blondynki, Heleny Trojańskiej i kosmatej paniki) intryguje. Podobnie intryguje kompozycja graficzna tekstu, który składa się na zapiski z podróży do cudownie odmiennego świata. Wojciech Cejrowski bawi się czcionką, !P!O!D!K!R!E!Ś!L!A!J!Ą!C! niebezpieczne wydarzenia. Czasem znów szepce, opowiadając o niektórych sytuacjach. A czasem dawkuje informacje
.
.
.
.
.
.
.
.
trzymając czytelnika
.
.
.
.
.
.
w permanentnym i niebywałym napięciu. Jednak to, co naprawdę zwraca uwagę to przypisy – bajecznie złośliwe docinki w duchu Terry’ego Pratchetta (nota bene, jednego z ulubionych pisarzy podróżnika). Słowem, książka jest rewelacyjna. I chociaż nie sprzedam lodówki, aby pojechać do Ameryki Łacińskiej, na pewno się jej pozbędę, jeśli w portfelu zagości pustka, a w księgarni pojawi się kolejna książka pana Wojtka.