"Tysiąc dni w Orvieto"

Po lekturze tej książki wiem jedno. Nigdy nie kupię sobie domu we Włoszech. I to wcale nie dlatego, że nie chciałabym mieszkać pod słońcem Italii. Wszystko bowiem wskazuje na to, że życie we Włoszech naprawdę rządzi się innymi prawami i to takimi, które dla i stranieri bez względu na ich starania pozostaną nieznane. Przekonała się o tym Marlena de Blasi – jej poszukiwania wymarzonego domu okazały się drogą przez mękę. Zresztą opisane w książce miesiące były dla niej niezwykle trudne. Już dawno w życiu pisarki nie pojawiły się aż takie problemy.

Tysiąc dni w Orvieto (2007) to jak dotąd ostatni tom autobiograficznej trylogii Marleny de Blasi. Jak dotąd, bo choć od napisania książki upłynęło wiele lat, a pisarka nadal mieszka w Palazzo Ubaldini, to, jak sama podkreśla, nie wyzbyła się swojej nomadzkiej natury. Jednak Orvieto, malownicze średniowieczne miasteczko na południowo-zachodnich obrzeżach Umbrii, swoim niezaprzeczalnym pięknem zatrzymało ją na dłużej. A być może to perypetie związane z zakupem domu wyzuły ją z resztek energii i chęci do podróżowania? Tysiąc dni w Orvieto to jedyny w swoim rodzaju zapis trudności, jakie musi przejść we Włoszech każdy, kto zdecyduje się na kupno i remont domu. Jednak kiedy Marlena i Fernando po raz pierwszy zobaczyli mieszkanie w Palazzo Ubaldini nawet nie przypuszczali, że tę miłość do niegdysiejszej sali balowej okupią olbrzymim trudem i cierpieniem. W teorii wszystko było proste. Ubaldini mają apartament na sprzedaż. Marlena i Fernando mają pieniądze. Szybko okazało się, że jest jednak pewien szkopuł.

– Ile kosztuje dom? – pytam. – Nadal nie rozumiem, czy jest na sprzedaż, czy do wynajęcia.
– Mam wrażenie, że jedno i drugie. Dom jest na sprzedaż, po części. I jest też do wynajęcia. Po części.
Może jestem świadkiem jakiejś umbryjskiej gry. (…) Cisza przeciąga się niemiłosiernie, a gdy Samuele zapala następnego gitane’a, dochodzę do wniosku, że wymyśla następny element transakcji. Pod koniec drugiego papierosa rozpoczyna opowieść o „una bega familiare”, rodowej batalii między dwoma odłamami dziedziczącej rodziny. Apartament stoi pusty od trzynastu lat. Matrona, która zajmowała lokal aż do śmierci w wieku stu siedmiu lat, zapisała „palazzo” obu liniom, klanowi neapolitańskiemu i rzymskiemu. Rzymianie są skłonni sprzedać nieruchomość, neapolitańczycy zaś woleliby ją wynająć. Ani jedni, ani druz nie ustąpili od trzynastu lat.
– Zatem którą część kupujemy, a którą wynajmujemy? I skoro należy przeprowadzić remont, kto za to zapłaci?
(…) Nasz pośrednik proponuje bardzo szczegółową umowę, która w archaicznych słowach potwierdzi, że choć nie jesteśmy właścicielami nieruchomości, prawnie należy ona do nas i do naszych spadkobierców. Samuele zamyśla się ponownie. Nie, nie, lepiej napisać, że jesteśmy właścicielami, w rzeczy samej, ale zgodnie z aktem notarialnym nieruchomość na najbliższe sto lat pozostanie własnością wojującej rodziny. (…)
– Ile kosztuje mieszkanie?
– To jest do ustalenia – odpowiada.
Mam ochotę gryźć palce, ale się pohamowuję i pytam:
– Czy przewiduje pan, że rodzina założy hipotekę?
– Jaką znowu hipotekę? Nie będzie żadnej hipoteki. „Per se”. Powiedzmy, że wypiszą państwo czek na „tot”, który zapoczątkuje długie i szczęśliwe relacje między państwem a rodziną właścicieli. Rodzinami. I od tamtej pory aż do śmierci będą państwo raz w miesiącu wypisywali czek.

Procedura kupna/wynajmu Plazzo Ubaldini zakrawa o paranoję. Na miejscu Marleny zdezerterowałabym z biura Samuele, zanim ten zdążyłby zapalić pierwszego papierosa. A to dopiero pierwsza z wielu podobnych transakcji, jakie przyjdzie sympatycznemu małżeństwu jeszcze zawrzeć.

Marlena jest więc zajęta remontem sali balowej (wcześniej zaś oczekiwaniem na remont), przygotowywaniem wycieczek dla anglojęzycznych turystów i pisaniem kolejnej książki, na którą niecierpliwie czeka jej wydawca. Wydaje się jej, że jej życie nareszcie toczy się tak, jak powinno. Jednak szybko okazuje się, że to tylko cisza przed burzą. Wydawca wycofuje się z obietnicy wydania książki, turyści anulują rezerwacje, a ziąb Orvietańczyków sprawia, że Marlena po raz pierwszy od swojego przyjazdu do Włoch zaczyna boleśnie odczuwać różnice kulturowe, osamotnienie i brak przynależności. Jej życie staje się dolce e salata, słodkie i słone, a nawet, co tu dużo mówić, zwyczajnie gorzkie.

Receptą na troski Marleny okazują się nowe przyjaźnie. Do życia amerykańsko-włoskiego małżeństwa z impetem wkraczają nowe postacie. Są pasterze, Luca i Orfeo, jest bezwstydna Tilde, Miranda od Biustu czy marchese Edgardo d’Onofrio – orvietański ekscentryk, który w historii miasta zapisał się tym, że w wieku szesnastu lat spalił cały brzoskwiniowy sad. Samotny skrzypek gra Brahmsa, właściciel enoteki wbiega po schodach z butelkami wina, a miejscowe kucharki w fartuszkach i butach Scholla krzątają się po swoich kuchniach, przygotowując od lat te same posiłki. W europejskich kręgach artystycznych, muzycznych i kulinarnych to miasto jest znane jako „La Divina”, Boska. W Orvieto na każdym kroku czają się wspaniałości. A szczęście czai się tuż za rogiem.