"Wiatr ze wschodu, wiatr z zachodu"

Zanim powstała Peonia, zanim powstały Trzy córki pani Liang, powstał Wiatr ze wschodu, wiatr z zachodu – debiutancka powieść Pearl S. Buck. Pisarka opublikowała ją w 1930 roku. Kiedy się ją czyta, z łatwością można dostrzec całe spektrum tematów, które pojawiają się w późniejszej twórczości autorki: konfrontację kultury Wschodu i Zachodu, zderzenie rzeczywistości podporządkowanej tradycji i rytuałom z mentalnością zachodniej cywilizacji, brak zrozumienia pomiędzy rodzicami a ich dziećmi. Lecz choć poruszona w książce tematyka jest miłośnikom Pearl S. Buck znana i bliska, sama powieść jest zaskakująca i taka… inna.

Zaskakuje styl pisarki. Język Amerykanki jest bardziej poetycki, kwiecisty, emocjonalny; jest on nawet bardziej anachroniczny niż zazwyczaj. Daleko mu do tak charakterystycznej dla późniejszych utworów Buck słownej ascezy. Co więcej, obiektywizm, do którego pisarka nas przyzwyczaiła, zastępują w tej powieści subiektywizm i dydaktyzm. Po trosze też sentymentalizm. Słowem, w świetle innych utworów Pearl S. Buck jej debiutancka powieść zdecydowanie się wyróżnia. Tym niemniej, czyta się ją równie dobrze, jak inne powieści tej amerykańskiej autorki.

Wiatr ze wschodu, wiatr z zachodu to pasjonująca historia młodej Chinki o imieniu Kwei-lan, rozgrywająca się w przedkomunistycznych Chinach. Powieść została podzielona na dwie części. Każda z nich ma formę listów pisanych przez Kwei-lan do jej siostry. Kiedy powieść po raz pierwszy ukazała się w Polsce, nosiła tytuł Spowiedź Chinki. Pamięć po tamtym tytule została w omawianym w tej recenzji wydaniu Muzy zachowana. Podtytuł pierwszej części książki brzmi: Wyznanie Chinki i tak naprawdę stanowi najlepsze streszczenie fabuły powieści.

Tytułową Chinką jest Kwei-lan – młodziutka wiekiem dziewczyna i młodziutka stażem małżonka. Urodzona w chińskiej, arystokratycznej rodzinie odebrała stosowne wychowanie, doskonale poznała uświęcone tradycją zwyczaje i poślubiła mężczyznę, którego wybrała jej rodzina. Stan małżeński przynosi jednak Kwei-lan jedynie smutek i rozczarowanie – mąż, absolwent jednej z zachodnich uczelni, podważa wszystko to, co wpajano dziewczynie przez całe jej życie. Nie chce, aby żona usługiwała jego matce; nie chce, żeby stopy Kwei-lan, z których jest ona taka dumna, były nadal skrępowane; chce zaś, żeby kobieta była jego partnerką, a nie niewolnicą. Mężczyzna podkreśla, że rozumie, że ich małżeństwo jest dla niej trudne – że ich ślub odbył się z przymusu, nie z miłości i dlatego, chce żeby oboje dali sobie czas na poznanie się.

Tymczasem Kwei-lan jest przerażona żądaniami męża. Czuje się odtrącona, niedoceniana, wręcz upokorzona. Jest zagubiona i ma wrażenie, że świat, w którym żyje, rozpada się na tysiące kawałeczków.

Ja równa jemu? Ale dlaczego? Czyż nie byłam jego żoną? Jeśli nie on będzie mi mówił, jak mam postępować, to kto? Czyż w myśl prawa nie był moim panem? Nikt mnie nie zmusił do tego małżeństwa – cóż innego mogłabym uczynić, gdybym nie wyszła za mąż? I jak mogłabym to zrobić, jeśli nie wedle woli moich rodziców? Kogóż mogłabym poślubić, jeśli nie mężczyznę, z którym byłam zaręczona przez całe życie? To wszystko było zgodne z panującą tradycją. Nie dostrzegałam, w czym tkwił ów przymus.

Kwei-lan jest narratorką powieści. Jednak oprócz niej i jej męża, na pierwszy plan wysuwa się druga para bohaterów. To brat dziewczyny oraz jego żona – piękna, mądra, wyzwolona… cudzoziemka. Mężczyzna poślubił Amerykankę bez wiedzy rodziców. Postąpił wbrew tradycji, odrzucając zaręczoną z nim przed wieloma laty córkę państwa Li. I tak naprawdę to ten wątek jest kluczowym wątkiem powieści. Buck opowiada o przejmującej walce o uczucie, o sile miłości i o dramatycznych wyborach, przed którymi stają bohaterowie, pragnący tak naprawdę tylko jednego – móc być ze sobą i się kochać. Zdaje się jednak, że zapragnęli niemożliwego…