"Eukaliptus"

Miłosny podręcznik botaniki? Chyba tak można by określić powieść, której tytuł i nazwy kolejnych rozdziałów nawiązują do najpopularniejszego w Australii gatunku drzewa. A jednak Murray Bail stworzył utwór, który wykracza daleko poza zwykłą przeprawę po australijskiej biologii okraszoną szczyptą znajomo brzmiącego romansu. Jego powieść jest czymś więcej niż zbitkiem pusto brzmiących słów. Ciepła i zabawna, uwodzi niczym najpiękniejsza bajka, i zabiera czytelników w egzotyczną podróż w głąb ludzkiego serca.

Murray Bail urodził się 22 września 1941 roku w Adelaide, w Australii Południowej. Powieściopisarz, autor opowiadań, wyłączywszy krótki pobyt w Indiach i nieco dłuższy w Anglii, właściwie przez całe swoje życie mieszka w Kraju Kangurów i Opali i jest jednym z najbardziej rozpoznawanych prozaików z tej części świata. Sławę przyniosła mu powieść Eukaliptus, za którą uhonorowano go w 1999 roku australijską nagrodą Miles Franklin Award. Michael Ondaatje, autor Angielskiego pacjenta, powiedział o niej, iż przedstawia jedną z najwspanialnych i najoryginalniejszych w całej literaturze historii miłosnych konkurów. I trzeba mu przyznać jedno – zdecydowanie ma rację.

Dawno, dawno temu, na wielkiej farmie w środku Australii, żył sobie wdowiec Holland wśród setek eukaliptusów. Mężczyzna kochał drzewa całym swoim sercem, ale jeszcze mocniej kochał swoją jedyną córkę, piękną Ellen. Chcąc dla niej wybrać jak najlepszego kandydata na męża, przyrzekł, iż odda jej rękę temu, kto bezbłędnie nazwie wszystkie gatunki rosnących na farmie eukaliptusów. Zwabieni sławą urody Ellen, liczni kandydaci przybywali, by stanąć w szranki z zazielenionymi drzewami, jednak pokonywani, odpadali jeden po drugim. I tak mijał rok za rokiem. Pasja ojca stała się udręką córki. Gałązki eukaliptusów żywo szumiały na wietrze, zaś uroda dziewczyny więdła, naznaczona rodzącą się w jej sercu rozpaczą, smutkiem i niepewnością. Pewnego dnia zjawił się jednak na farmie tajemniczy młodzieniec. Opowiadając Ellen piękne historie o dalekich krainach, rozkochał w sobie jedyną córkę farmera. Jej ojciec triumfował, lecz nie dlatego, że dziewczyna wreszcie znalazła wybranka swojego serca. Na farmie pojawił się bowiem drugi konkurent do ręki Ellen – mężczyzna, który jako pierwszy ze wszystkich przybywających doń mężczyzn, zaczął przydawać eukaliptusom ich właściwe nazwy…

Pozostaje zagadką, w jaki sposób rodzi się wzajemny pociąg między dwojgiem ludzi. Któż ją odgadnie? Powstawanie takiego wzajemnego pociągu należałoby uznać za nieprawdopodobne, gdyby się tak często nie zdarzało. Czasem wystarczy sam głos, na przykład męski, usłyszany w ciemności lub przez drzwi. Ale na ogół potrzeba kombinacji wielu czynników. Bywają zapewne przypadki, gdy ów wzajemny pociąg powstaje spontanicznie. Po prostu się zdarza. Ale wyjaśnić tego niepodobna. Istna tajemnica. Logiki w tym za grosz. Człowiek nie ma tu żadnego wyboru.

Eukaliptus to niebanalna historia miłosna, porywająca swoją erudycją oraz zgrabnym połączeniem baśniowości z rzeczywistością. Wzruszająca, ciepła i pogodna, zachwyca egzotyką nie tylko samej opowieści, ale przede wszystkim ujmującym zapisem unikalnego australijskiego krajobrazu. Pełna portretów różnorodnych eukaliptusów, jak również oryginalnych mieszkańców prowincji, powieść jest tak naprawdę zbiorem indywidualnych historii, składających się na lekką i urzekającą całość. Choć początkowo czytając Eukaliptus gubiłam się w ambiwalencji własnych uczuć, miotana pomiędzy znudzeniem rozwlekłymi opisami przyrody a radosnym sekundowaniem dwójce bohaterów, ostatecznie zatraciłam się w powieści, ciesząc, że nie zarzuciłam jej lektury po pierwszych rozdziałach. Bail mógłby zacząć tę historię zupełnie inaczej, przenosząc nas od razu do sypialni Ellen, czekającej niczym księżniczka na rycerza na białym koniu. Jednak zaczął ją od eukaliptusa pustynnego (E. desertorum), którego liście zwężają się ku końcom w smukłe haczyki i który jest tylko jednym z kilkuset gatunków eukaliptusów, porastających „desert-or-um” australijskiego świata…