"Miłość Peonii"

Źródło miłości pozostaje nieznane, lecz uczucie to z czasem nabiera głębi. Zdarza się, że za jego sprawą żywi umierają, a zmarli wracają do życia. Ten fragment z wstępu do Pawilonu Peonii Tang Xianzu otwiera najnowszą powieść Lisy See – Miłość Peonii. Najnowszą, a zarazem najlepszą spośród dwóch wydanych na polskim rynku wydawniczym. Podczas gdy Kwiat Śniegu i Sekretny Wachlarz niesamowicie mnie zauroczył, w Peony In Love całkowicie się zakochałam.

Lisa See zbudowała powieść o bogatej i barwnej fabule, która porusza wiele różnorakich zagadnień. Głównymi jej bohaterkami są chore z miłości panny. Sama See tak pisze o nich i o operze, która dała początek temu niespotykanemu zjawisku: „Pawilon Peonii” był pierwszym literackim dziełem w historii Chin, którego bohaterka – szesnastoletnia dziewczyna – wybrała własny los, co okazało się wstrząsające i podniecające zarazem. Główny wątek zafascynował kobiety, które, z nielicznymi wyjątkami, mogły tylko czytać tekst opery, nie mogły natomiast oglądać jej ani słuchać. Namiętne uczucia i dyskusje jakie wzbudził Pawilon, porównywano z fanatycznym zainteresowaniem „Werterem” Goethego w osiemnastowiecznej Europie czy też powieścią „Przeminęło z wiatrem” w Stanach Zjednoczonych. W Chinach szczególnie podatne na wpływ tej historii były młode, wykształcone kobiety, z zamożnych rodzin, zwłaszcza te między trzynastym a szesnastym rokiem życia, których związki małżeńskie zostały już zaplanowane i zaaranżowane. Wierząc, że życie naśladuje sztukę, naśladowały Liniang [główną bohaterkę opery – przyp. A.]: rezygnowały z jedzenia, traciły siły i umierały z nadzieją, że przez śmierć będą mogły wybrać swoje przeznaczenie, tak jak uczynił to duch Liniang.(…) Przed śmiercią wiele chorych z miłości panien (…) pisało wiersze, które później były publikowane.

Spoiwem łączącym wszystkie trzy części powieści jest właśnie wspomniana opera – Pawilon Peonii. To ona pozwala tytułowej bohaterce powieści See poznać prawdziwą miłość, a następnie staje się głównym determinantem wpływającym na dalsze losy tej szesnastoletniej dziewczyny. Po śmierci Peonii pozostaje jej gorące uczucie do Wu Rena, a także zachowane tomy opery z jej komentarzami. Kolejne żony tajemniczego poety, Tan Ze i Qian Yi, przy pomocy Chen Tong dokańczają rozpoczętą przez dziewczynę pracę, a mianowicie komentarz do historii opowiedzianej przez Tang Xianzu, nazwany później Komentarzem Trzech Żon.

Miłość Peonii to nie tylko pean na cześć kobiecej poezji, lecz również tekst opisujący gorzką prawdę związaną z upadkiem dynastii Ming i zajęciem tronu chińskiego przez Mandżurów. Podczas gdy młode dziewczęta symbolizują walkę o miłość i prawo do samostanowienia o sobie, starsze pokolenia kobiet obrazują brutalne rządy dynastii Qing (masakrę w Yangzhou, gdzie zginęło blisko 80 tysięcy ludzi, chaos, w którym na wiele lat pogrążył się kraj oraz degradację pozycji kobiety w świecie nowego reżimu). See posługując się postaciami kobiet z trzech kolejnych pokoleń ukazuje ewolucję roli kobiety w XVII wiecznym społeczeństwie chińskim. Po przejęciu władzy przez dynastię Qing, kobiety, bardzo szybko ponownie wepchnięto za zamknięte drzwi, gdzie w tym czy innym sensie pozostały do upadku dynastii Qing i proklamowania republiki w 1912 roku.

Podobnie jak w przypadku Kwiatu Śniegu i Sekretnego Wachlarza, język jakim posługuje się Lisa See jest malowniczy i urzekający. Subtelnie i delikatnie opisuje nie tylko kwestie związane z poezją, lecz całą historię Peonii, dzięki czemu czytelnikowi faktycznie towarzyszy poczucie przebywania w kobiecym świecie, zamkniętym dla uosabiających świat zewnętrzny mężczyzn. I tu pojawiają się pytania o to czym tak naprawdę jest miłość, o to jak ją okazywać – czy tak jak nakazują konwenanse czy też tak jak to dyktuje serce? Jednak przesłanie wynikające z tej powieści, wbrew temu jak potoczyły się losy wszystkich jej kobiecych bohaterek, niesie nadzieję i wiarę w to, że miłość jest tak silna, że dzięki temu ponadczasowa. I absolutnie nieśmiertelna.