"Dysonans"

Cudowna, nadzwyczajna, zjawiskowa. Właśnie taka jest najnowsza powieść Ewy Stachniak. Opowiadający o burzliwej miłości Delfiny Potockiej i Zygmunta Krasińskiego Dysonans jest tak doskonały, jak wcześniejsza powieść pisarki, uwielbiany przeze mnie Ogród Afrodyty. To przepiękna historia romantyczna, rozgrywająca się w jednym z najbardziej malowniczych momentów historii. Najznamienitsze polskie rody, eleganckie pałacyki, w tle – muzyka Chopina. Zaś w samym sercu romans pomiędzy hrabiną a poetą. Historia, jakiej się nie zapomina.

Poznali się w 1838 roku w Neapolu. Ona – hrabina Delfina Potocka, synowa pięknej bitynki, Zofii Potockiej, a zarazem żona Mieczysława, pana na Tulczynie – i on – poeta romantyczny, chrześniak Napoleona I, wyswatany przez ojca z Elizą Branicką, wnuczką Franciszka Branickiego i Stanisława Szczęsnego Potockiego. Zakochani w sobie bez pamięci. Przez wiele lat żyjący w miłosnym wielokącie. Ewa Stachniak opowiada w Dysonansie ich niezwykłą, a co dla czytelnika najważniejsze, prawdziwą historię. Napisała ją w oparciu o setki listów wysłanych przez Zygmunta do Delfiny, wydanych w 1975 roku w trzech tomach pod redakcją Zbigniewa Sudolskiego. Pisarka tak mówi w Posłowiu wieńczącym książkę o znalezionych przez nią dokumentach: Listy Delfiny Potockiej do Zygmunta Krasińskiego nie zachowały się. Dzięki niestrudzonej, wieloletniej pracy Z. Sudolskiego polski czytelnik może sięgnąć także po tomy listów poety do ojca, do przyjaciół, a także do oficjalistów i plenipotentów. Są to dokumenty bezcenne dla pisarza starającego się odtworzyć XIX-wieczne realia życia Polaków. Niektóre z tych listów zainspirowały sceny „Dysonansu”, choć interpretacja wydarzeń pozostała moja. Jednak granica między prawdą historyczną a fikcją nie jest wyczuwalna. Autorka niezwykle umiejętnie, z ogromnym wyczuciem, połączyła ze sobą zebrane informacje w jedną niesamowitą historię. Bo ta powieść jest niesamowita – z jednej strony delikatna i subtelna, z drugiej – melancholijna i wzruszająca, z trzeciej – pełna pasji… To wspaniała proza, którą naprawdę aż chce się czytać.

Uwielbiam język Ewy Stachniak. Jej umiłowanie detalu, zdolność do tworzenia zapadających w pamięć krajobrazów, a nade wszystko niepospolitych bohaterów. Portretowane przez nią kobiety odznaczają się urodą, wewnętrzną siłą, charakterem. Nie poddają się wyrokom nieodgadnionego losu. Zwłaszcza Delfina – bita i upokarzana przez męża, dotknięta śmiercią wszystkich urodzonych przez nią dzieci, pomimo dramatycznych przeżyć, stara się nie zatopić w niemijającym bólu i czerpać ile się tylko da z życia. A zwłaszcza z miłości Zygmunta. Bezgranicznej, bezbrzeżnej, nie do zastąpienia.

Delfina ma tytuł, urodę, czar, wdzięk i wiele talentów, a wśród nich ten najważniejszy – przepiękny głos. Eliza Branicka w porównaniu ze swą ciotką na pozór nie ma żadnych szans – nie jest światową kobietą, dopiero wkracza na salony; nie olśniewa urodą, dowcipem, obyciem. Równocześnie nie chce stać się salonową gąską, której jedynym zadaniem jest komplementować mężczyzn. Nie chce być bezduszną salonową lalką, ubieraną wieczorem w satynę i koronki, wystawianą na pokaz i osąd wszystkich. Bale ją nudzą, poszukiwania dobrej partii konfundują. Choć bardzo młoda, Eliza jest wykształcona i oczytana. Trwa w swoim zdaniu na każdy temat. Noszący niecodzienne, żółte rękawiczki Krasiński intryguje dziewczynę. Choć mężczyzna próbuje zniechęcić ją do siebie, Eliza upiera się w swoim wyborze. Chce z nim być, nawet jeśli on nigdy nie będzie w stanie jej pokochać. Nawet jeśli o Delfinie nie będzie w stanie zapomnieć.

Delfina, Eliza, Zygmunt… We troje żyją w osobliwym trójkącie. Dwa tony niezgodne ze sobą, pogodzone trzecim. Dysonanse i harmonie, (…) przelotne formy wiecznej prawdy. Miłości.

Jednak nie tylko pierwszoplanowi bohaterowie fascynują. Ewa Stachniak uczuciem obdarza również tych, znajdujących się na drugim i trzecim planie. Wspaniale nakreślony obraz epoki ubogaca niezrównanym portretem Chopina, epizodem z udziałem Ary Scheffera czy opowieściami o Balzaku. To wszystko sprawia, że Dysonans się chłonie. Wchłania w siebie wszystkimi zmysłami. W moim osobistym rankingu to jedna najważniejszych powieści mijającego roku. Jedna z tych, której nie można przegapić.