"Ukryty kwiat"

Tego się nie spodziewałam. Prosta forma, odrobina egzotyki i mnóstwo emocji. Czytałam już wiele powieści autorów z Dalekiego Wschodu, lecz na ich tle proza Pearl S. Buck wypada zaiste zjawiskowo.

Josui, młoda dwudziestoletnia Japonka i Allen, oficer armii amerykańskiej, stacjonujący w Tokio podczas powojennej okupacji, zakochują się w sobie od pierwszego wejrzenia. Jednak ojciec dziewczyny, wzięty lekarz, jest zaprzyjaźniony z arystokratyczną rodziną Matsui i liczy na to, że któregoś dnia córka poślubi syna pana Matsui, szlachetnego i światłego Kobori. Ostatecznie młodzi za namową swych ojców zaręczają się, jednak dziewczyna wciąż tęskni za tajemniczym Amerykaninem. Wkrótce Allen ponownie pojawia się w życiu Josui. Pełen determinacji, chce zawalczyć o jej miłość…

Ukryty kwiat to niezwykła powieść – pozornie lekka, niemal romans, nęci czytelnika cichym szumem ogrodowych strumyczków i słodkim zapachem chryzantem i wisterii, po czym zaskakuje, stawiając go przed niezwykle trudnymi zagadnieniami. Książka powstała w 1952 roku, w trzy lata po rozpoczęciu przez Pearl S. Buck pierwszych działań, mających na celu pomóc azjatyckim sierotom – dzieciom, pochodzącym najczęściej z mieszanych związków Japonek z Amerykaninami. Jej powstanie ściśle się wiąże więc z biografią autorki, dlatego też nie sposób jej w tym miejscu nie przytoczyć.

Pearl Sydenstricker Buck, znana również jako Sai Zhen Zhu, urodziła się 26 czerwca 1892 roku w Wirginii. Kiedy miała trzy miesiące, jej rodzice, misjonarze prezbiteriańscy, wyjechali do Chin. W Państwie Środka pisarka spędziła właściwie nieprzerwanie pierwszych osiemnaście lat swojego życia. W 1914 roku, po ukończeniu amerykańskiego college’u, Pearl S. Buck powróciła do Chin. To właśnie podczas swojego tam pobytu, w 1930 roku zaczęła po raz pierwszy pisać.

Choć pisarka wyjechała z Chin w 1934 roku, tematyka chińska na stałe zagościła w jej powieściach, podobnie zresztą jak widoczne zainteresowanie autorki prawami człowieka, a zwłaszcza losem porzuconych, azjatyckich i amerykańsko-azjatyckich dzieci; niechcianych owoców smutno kończących się romansów. Swoje zainteresowanie problemami społecznymi Buck przekuła w prawdziwe zaangażowanie – założyła Welcome House, Inc., pierwszą międzynarodową, a zarazem „międzyrasową” agencję adopcyjną (tylko przez pierwsze pięć dekad swojego istnienia Welcome House asystował przy adopcji ponad pięciu tysięcy sierot), zaś w 1964 roku powołała do życia fundację swojego imienia, która sprawowała opiekę finansową nad tysiącami dzieci z sześciu azjatyckich krajów, a także sama zaadoptowała siedmioro dzieci. W 1938 roku jej unikalny jak na owe czasy dorobek literacki przyniósł je literacką Nagrodę Nobla. Otrzymała ją jako pierwsza w historii Amerykanka. Jednak co ciekawe, po dziś dzień sami Chińczycy uważają Pearl S. Buck za chińską pisarkę.

Bez wątpienia Pearl S. Buck była autorką niezwykle płodną – pozostawiła po sobie niezliczone nowele i aż 85 książek. Pisarka zmarła 6 marca 1973 roku. Została pochowana pod zaprojektowaną przez siebie samą płytą nagrobną, na której zapisała swoje imię wyłącznie w języku chińskim. Poszczególne litery składają się na jej imię i panieńskie nazwisko, Pearl Sydenstricker.

Ukryty kwiat to niezwykle odważna powieść obyczajowa. Choć upłynęło pół wieku od jej wydania, nadal może wzbudzać kontrowersje. Buck poruszyła w niej bowiem temat, który wciąż jest aktualny. Poprzez burzliwe dzieje swoich bohaterów pyta, czy silne uczucie jest w stanie przezwyciężyć różnice kulturowe, wynikające z odmiennego pochodzenia?

Choć II wojna światowa już dawno się skończyła, pamięć o niej wciąż pobrzmiewa w myślach Japończyków i Amerykanów. Ci pierwsi wciąż nie mogą się pogodzić z nienawiścią, jaka spotkała ich zamieszkujących w Stanach Zjednoczonych pobratymców, zmuszając ich do opuszczenia swoich domów i przesiedlenia się do obozów internowania założonych na amerykańskiej pustyni. Ci drudzy wciąż tęsknią za pełniącymi służbę synami, okupującymi Kraj Kwitnącej Wiśni. Wzajemna niechęć wynikająca z historycznych zaszłości, a także konserwatywne poglądy na temat mieszania się ras, wzbudzają sprzeciw w rodzicach Josui i Allena, iż ich dzieci mogłyby kiedykolwiek się pobrać. Jak na ironię, kiedy młodzi decydują się wziąć ślub, doktor Sakai z krwawiącym sercem wraża zgodę na uroczystość. Jednak matka Allena, zdawałoby się kosmopolityczna Amerykanka, woli wyrzec się syna, niż gościć pod swoim dachem Japonkę i pokraczne azjatycko-amerykańskie dzieci, których ma nadzieję, że dziewczyna nigdy nie urodzi. Uprzedzenia rasowe okazują się silnie determinować postrzeganie świata. Zawężają percepcję, w irracjonalny sposób eksponując obcość i przedstawiając ją jako swoiste niebezpieczeństwo, zagrożenie, ułomność.

W podobnie niejednoznaczny i zaskakujący sposób Buck kreuje sylwetki swoich bohaterów. Ich zachowania są zupełnie nieprzewidywalne, nawet (a może zwłaszcza) wtedy, gdy wydają się być zbudowane w oparciu o pewne funkcjonujące w obrębie gatunku schematy. Niemniej jednak, każde zachowanie każdej postaci jest się w stanie pojąć i zrozumieć. Pisarka znakomicie kreśli portrety psychologiczne wszystkich bohaterów, a jej łatwość w ukazywaniu wszystkich meandrów ich uczuć jest zadziwiająca.

Ta łatwość towarzyszy również pisarce w opisywaniu wszystkich niesprawiedliwości dotykających niechciane dzieci. Parafrazując słynne słowa wybitnej amerykańskiej poetki, Gertrudy Stein, woła za pośrednictwem jednej ze swoich bohaterek, że dziecko jest dzieckiem, jest dzieckiem, jest dzieckiem. A każde dziecię to cud. Jego życie to coś cudownego i musi trwać. Mimo WSZYSTKO.